Voor velen zal het niet de eerste bestemming zijn waaraan gedacht wordt bij het voorbereiden van de zomervakantie. Toch is zo’n koude duikbestemming meer dan de moeite waard.

Spitsbergen is een eilandengroep in de Noordelijke IJszee. Het ligt een kleine 600 kilometer ten noorden van Noorwegen. Spitsbergen bestaat uit drie grote en een aantal kleinere eilanden. Qua oppervlakte is het ongeveer net zo groot als Nederland en België samen.

Het eiland Spitsbergen maakt een belangrijk onderdeel uit van onze Nederlandse geschiedenis. In 1596 was onze eigen Willem Barentsz  op weg om een Noordelijke route naar Oost-Azië te zoeken. Tijdens zijn reis stuitte hij op het eiland dat hij de naam Spitsbergen gaf. Willem Barentsz dacht in eerste instantie dat dit eiland nog een stuk van Groenland was, maar na enkele jaren had men de kust in kaart weten te brengen en bleek dit niet het geval te zijn.

Daarnaast vervulde Spitsbergen in het verleden een belangrijke plaats in de walvisvaart. Door verschillende landen werden walvisstations gevestigd op het eiland. Namen als Amsterdamnoya, Danskoya, et cetera, geven aan welke landen zich hier met de walvisvaart hebben beziggehouden. Vanaf 1916 werd er op Spitsbergen voor het eerst steenkool gedolven. Momenteel gebeurt dat alleen nog in de plaats Barentsburg.

Sinds 1920 valt Spitsbergen onder Noors toezicht. De Noren gebruiken voor Spitsbergen de naam Svalbard wat 'koude kust' betekent. Er wonen ongeveer 2.500 mensen. Net zoveel als het aantal ijsberen dat op het eiland geteld is. De grootste stad is Longyearbyen; gevolgd door de 2e stad Barentsburg (Russische kolenmijn).

Om op het eiland Spitsbergen te komen, zul je allereerst van Amsterdam naar Oslo vliegen. In Oslo gaat de reis verder per binnenlandse vlucht naar Longyearbyen. Spitsbergen is alleen in de periode juni-augustus te bezoeken. Tenzij je natuurlijk van extreme kou en donkere dagen houdt. Bijzonder is het feit dat het in de zomer op Spitsbergen 24 uur per dag licht is. De zon draait alleen een rondje om je heen, zonder ook maar iets te dalen. De temperatuur is in deze periode ongeveer 6°C. Voor een zomervakantie vrij koud, maar met een extra trui en handschoenen is het goed te doen. Een bezoek aan Spitsbergen zal veelal beginnen met een of meerdere dagen in Longyearbyen. Dit is de hoofdstad van Spitsbergen, maar toch hebben we het hier over een heel klein plaatsje. Er zijn vier hotels c.q. pensions, er is een klein winkelcentrum waar feitelijk alles te koop is en een aantal restaurants en cafés.

De gebouwen in deze plaats zijn vrijwel allemaal opgetrokken uit hout en geverfd in vrolijke kleuren. Doordat Spitsbergen het grootste deel van het jaar bedekt is met een dikke laag sneeuw zijn de huizen op palen gebouwd en liggen alle leidingen (water, elektriciteit) boven de grond. Op het eerste gezicht is het een beetje een rommelig, maar gezien de omstandigheden op Spitsbergen is er geen andere mogelijkheid.

Voor degenen die willen duiken op Spitsbergen is het beste alternatief om met de M.s. Professor Molchanov te gaan varen. Deze boot wordt gecharterd door Ocean Wide Expeditions uit Vlissingen en maakt een groot aantal tochten op de Noord- en Zuidpool. Doordat de Professor Molchanov een ijsversterkte boot is, geeft deze boot de mogelijkheid om ver de fjorden van Spitsbergen in te varen; daar waar nodig door een pak ijs heen. Op een aantal trips met deze boot zijn er mogelijkheden voor duikers.

Onze tocht langs Spitsbergen voert langs de westkust van het eiland. Een reis als deze heet met recht 'expeditie'. De route die gevaren wordt, is van tevoren slechts in grove lijnen bepaald en er staat niet van tevoren vast wat je tijdens deze reis allemaal te zien krijgt.

En dat is natuurlijk ook logisch, want weersomstandigheden en ijs kunnen de boot dwingen een iets andere route te varen. Daarnaast zal er op veel plaatsen echt gezocht moeten worden om zoveel mogelijk verschillende dieren tegen te komen. Want, helaas maar waar, die ijsberen, walrussen, zeehonden et cetera. zitten niet altijd op dezelfde plaats, ze verplaatsen zich over het eiland en het ijs erom heen. Je zult er dus opuit moeten.

Gelukkig zijn de bemanning en expeditieleider heel erg goed bekend met het gebied. Dit maakt de kans groter om heel veel leuke dingen tegen te komen.

De dagen aan boord van de Professor Molchanov zijn vol. Het ontbijt staat ’s morgens vroeg al klaar en elke dag staan er minimaal twee duikexcursies of excursies naar het land gepland. Als duiker heb je tijdens deze reis dus een aantal keuzes te maken. Ga je die dag twee keer duiken of gaat de voorkeur uit naar een van de landexcursies?

Duiken op Spitsbergen

Het duiken op Spitsbergen is zeer indrukwekkend. Per dag worden geschikte duikplaatsen uitgezocht. Omdat de vaarroute niet van tevoren bekend is, zijn ook de duikplaatsen niet al bepaald. De vakkundige bemanning bepaalt de meest geschikte plaats uitgaande van de omstandigheden op dat moment. Soms is dit een bekende plek, maar meerdere malen zal het onderwaterleven ook voor de duikleider een verrassing zijn. Gewoonweg omdat er nog niet eerder is gedoken. Het geeft je wel het gevoel echt aan het pionieren te zijn.

Het duiken op de Professor Molchanov vindt plaats vanaf Zodiaks. Door de temperatuur van het water is ervaring in het duiken met een droogpak vereist. Voor de eerste duik wordt altijd een relatief eenvoudige plaats uitgezocht. Er wordt naar een 'strandje' gevaren waarvandaan rustig het water ingelopen kan worden. Ideaal dus om te testen of er voldoende lood aan de loodgordel zit. De kou van het water valt best mee. Het lijkt qua temperatuur op duiken in de winter in Nederland.

Het leven onderwater op Spitsbergen is gevarieerd. Veel duikplaatsen kenmerken zich door hoge kelpwouden. Heel indrukwekkend om hier tussendoor te zwemmen Tussen dit kelpwier is heel erg veel leven te vinden, vissen, spookkreeftjes, kleine zwemmende naaktslakjes, et cetera.

Op sommige plekken kun je met een behoorlijke deining te maken krijgen. Doordat deze soms wel tot 10 meter diepte te merken is, geeft het een apart effect aan het duiken tussen het kelp. Aan het eind van de duik vraag je je echt af "Bewoog de bodem, lag ik zelf niet stil of was het toch het kelp dat bewoog?".

Op andere duikstekken is de bodem meer bedekt met stenen en rotsen. Op deze plekken is een grote hoeveelheid bontgekleurde anemonen en zeedahlia’s te zien. En net als tussen het kelp is ook hier weer veel leven te vinden; naaktslakken, slakken met huisjes, zeeappels, kelp, heremietkreeftjes, slangensterren, krabben en nog veel meer.

Maar ook een snorkelontmoeting met zeehonden behoort tot de mogelijkheden. Ten noorden van Prince Karls Forlandet werd een groep zeehonden gevonden. Geen gesjouw met flessen dit keer, want het is op deze stek maar 1,5 meter diep. Het was erg leuk om zo dichtbij de zeehonden te komen. Een deel zat lekker op een rotsblok in het water, maar zo af en toe flitsten ze aan je voorbij in het water. Net voor je duikbril een andere kant ombuigend.

Een van de mooiste duiken is wel de duik op Saga Reef. Dit eilandje ligt dichtbij het eindpunt van de reis. Daarom wordt deze duikstek vaak aan het einde van de reis bezocht. Van tevoren werd deze duikplaats al aangekondigd als heel erg bijzonder en mooi. En dat werd meer dan waargemaakt.

Tot een meter of zeven, acht bestaat de bodem uit een enorm kelpwoud en daarna is er een muur naar beneden die tot ver in de diepte doorloopt. Deze muur is geheel bedekt met spinkrabben in grote en kleine maten, anemonen en zeedahlia’s in felle kleuren, sommige bijna fluorescerend, zwemmende naaktslakjes, kleine kwalletjes, zeesterren en nog veel meer. Teveel om op te noemen. Onze conclusie na deze duik: hier kan menige tropische bestemming niet tegenop!

Tijdens een reis langs ijsschotsen mag natuurlijk het ijsduiken niet ontbreken. Hiervoor wordt geen vaste dag aangewezen. Afhankelijk van de route van de boot wordt een geschikte plaats gezocht. Een duik langs het ijs moet aan een aantal veiligheidseisen voldoen. Er mag niet teveel driftijs in de omgeving zijn en het uitgekozen stuk ijs moet langs alle kanten te benaderen zijn. Dit uiteraard om te voorkomen dat de duikers tijdens het duiken worden ingesloten door driftijs.

Ook bij het ijsduiken is een beetje gelukt gewenst. Zo was dat ook tijdens onze reis. Voor de eerste ijsduik werd een geschikt stuk ijs uitgezocht. Voor het eerst langs een brok ijs duiken is heel erg indrukwekkend. Helaas was het bij deze eerste ijsduik behoorlijk bewolkt. Het licht onder water was hierdoor niet optimaal.

Tijdens een tweede ijsduik waren de omstandigheden beter. Het stuk ijs was bijna Jade van kleur en zat vol met inhammen en tunnels. De zon maakte het schouwspel compleet. Het kleurenspel van licht en ijs onderwater is zo indrukwekkend dat je gewoon vergeet dat het water toch best koud is.

Ook boven water is er op en rond Spitsbergen voldoende om van te genieten. Een wandeling over de toendra is zeker aan te raden. In het voorjaar en de vroege zomer kun je de toendra van dag tot dag echt tot leven zien komen. Grassen beginnen te groeien en bloemen te bloeien. En al dat verse gras trekt weer rendieren aan.

Rode draad in de reis is het zoeken naar bijzondere dieren. Urenlang wordt langs het ijs gespeurd naar ijsberen, walrussen, zeehonden, dolfijnen, et cetera. Zo werden wij op een van onze zoektochten naar een ijsbeer verrast door een groepje Beluga's. In de verte konden we de witte ruggen van deze dolfijnen waarnemen. Helaas waren ze erg schuw en kwamen ze niet dichtbij genoeg. Fotograferen was hierdoor lastig. Maar alleen al het kunnen zien van Beluga’s is heel bijzonder.

Het uitzicht vanaf de boot en tijdens de wandelingen is elke dag weer een streling voor het oog. Veel ijs, grote gletsjers en prachtige landschappen. Flexibiliteit is wel vereist tijdens de reis. Het kan zomaar gebeuren dat, tijdens een van de goed verzorgde maaltijden, het 'ijsbeeralarm' afgaat. Snel dooreten en naar buiten. Als het mogelijk is, wordt er met de Zodiak geprobeerd om dichtbij de ijsbeer te komen. Uiteraard wordt hierbij de veiligheid niet uit het oog verloren; aan land gaan op een plek waar een ijsbeer wordt gesignaleerd is uit den boze. Maar de traktatie van het zien van zo'n enorm dier blijft nog lang in het geheugen staan.

Er is een grote kans om een groep walrussen te zien of om walrussen op het ijs tegen te komen. Tref je een grotere groep walrussen op het land, dan moet je deze uiterst voorzichtig te benaderen. Bij verstoring van zo'n groep zullen ze snel het water in verdwijnen. Neem je de tijd om langzaam naar de walrussen te lopen, dan kan het gebeuren dat je op een afstand van zo’n twee meter komt.

Buiten natuur zijn er op Spitsbergen meerdere plekken te vinden waar de geschiedenis kan worden herbeleefd. Een voorbeeld hiervan is Smeerenburg, een Nederlands walvisstation. Maar ook zijn er nog restanten te vinden van nederzettingen waarvandaan pogingen gedaan zijn om de echte Noordpool te bereiken. Bijvoorbeeld per zelfgemaakt vliegtuig of luchtballon.

De reis wordt over het algemeen afgesloten met een bezoek aan Barentzburg. Dit is een Russische nederzetting die nog altijd door de Russen wordt gebruikt voor de winning van steenkool. Wat opvalt is dat je hier een compleet ander land binnenstapt; je loopt met recht het Rusland van honderd jaar geleden in.

De reis eindigt weer in Longyearbyen. Voor liefhebbers van bovenwaternatuur is ook hier voldoende te beleven. Bloemen en planten komen in snel tempo tot leven, rendieren trekken over het eiland, er zijn poolvossen en een enorme hoeveelheid vogels, ganzen, gewone eidereenden, koningseiders, sneeuwhoenders, verschillende soorten meeuwen, de Noorse stern, de oranje franjepootje en nog veel meer!

Tekst: Eveline Crone